জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্যৰ দ্বাৰা ৰচিত "মৃত্যুঞ্জয়" (১৯৭০) অসমীয়া সাহিত্যৰ এক কালজয়ী উপন্যাস, যি ১৯৪২ চনৰ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ৰ অসমৰ পটভূমিত ৰচিত। এই উপন্যাসখনৰ বাবে লেখকক ১৯৭৯ চনত প্ৰতিষ্ঠিত জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।

এই উপন্যাসখনৰ আধাৰত এখন টেলিভিছন ছিৰিজ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বলিউডৰ জনপ্ৰিয় অভিনেতা ইৰফান খানে ১৯৯২–১৯৯৩ চনত প্ৰচাৰিত “মৃত্যুঞ্জয়”ত ধনপুৰ নামৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিছিল। এইয়া তেওঁৰ অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় বুলি গণ্য কৰা হয়। এই ধাৰাবাহিকখন পৰিচালনা কৰিছিল চাৰু কমল হাজৰিকা, যি অসমীয় সাহিত্য আৰু টেলিভিছন ক্ষেত্ৰত এক বিশিষ্ট নাম।  

এই ধাৰাবাহিকখন বৰ্তমান সময়ত সহজে পোৱা নাযায়, সেয়ে ইয়াৰ দৃশ্য বা বিহাইণ্ড-দ-চিন তথ্যসমূহো যথেষ্ট দুৰ্লভ। তথাপিও, এইটো ইৰফান খানৰ অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণিৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ হিচাপে আজিও স্মৰণীয়।

মৃত্যুঞ্জয় উপন্যাসত বৰ্ণিত ঘটনাবোৰৰ পটভূমি হৈছে ১৯৪২ চনৰ সময়ছোৱা, যি ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূর্ণ অধ্যায়। এই উপন্যাসখনত সেই সময়ৰ ঐতিহাসিক ঘটনাবলী, সমাজ-ব্যৱস্থা, মানুহৰ চিন্তাধাৰা আৰু ৰীতিনীতিৰ এক জীৱন্ত ছবি অংকিত কৰা  হৈছে। স্বাধীনতাৰ প্ৰভাৱে মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলাইছিল, তাৰো স্পষ্ট প্ৰতিফলন ইয়াত দেখা যায়।

এই সময়ত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ প্ৰভাৱত দেশজুৰি এক শক্তিশালী জনজাগৰণ সৃষ্টি হৈছিল। মহাত্মা গান্ধীৰ অহিংস নীতিৰ সমান্তৰালে কিছুমান বিপ্লৱী গোটে সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ পথো গ্ৰহণ কৰিছিল। উপন্যাসখনত এনে সশস্ত্ৰ আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ ঘটনাৰূপে ৰেলগাড়ী বগৰোৱাৰ কাহিনীটো কেন্দ্ৰস্থল হিচাপে আগবাঢ়ে।

লেখকে এই ঘটনাৰ জৰিয়তে দেখুৱাইছে যে কেনেদৰে গোঁসাই, কোঁচ, কেওঁত, গাৰো, নেপালী আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোক একত্ৰিত হৈ স্বাধীনতাৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। এই ঐক্যবদ্ধ চেতনা উপন্যাসখনৰ অন্যতম শক্তিশালী দিশ। লগতে, সমাজত বিদ্যমান উচ্চ-নীচ ভেদাভেদৰ অৱসান, কানিৰ অপকাৰিতা, আৰু সেনাবাহিনীৰ নিৰ্মম অত্যাচাৰৰ বৰ্ণনাই সেই সময়ৰ কঠোৰ বাস্তৱতা উজাগৰ কৰে।

স্বাধীনতাৰ বাবে মানুহৰ অন্তৰৰ গভীৰতাত থকা তীব্ৰ আকাংক্ষা, মৃত্যুকো তুচ্ছ কৰি আত্মবলিদান দিবলৈ সাজু হোৱা সাধাৰণ লোকৰ সাহস আৰু ত্যাগৰ কাহিনীও ইয়াত স্পষ্টকৈ ফুটাই তোলা হৈছে। সামগ্ৰিকভাৱে, মৃত্যুঞ্জয় উপন্যাসখনক ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক জীৱন্ত দলিল বুলি ক’ব পাৰি, য’ত স্বাধীনতাৰ সাধনা, তাৰ মহত্ত্ব আৰু সেই সময়ৰ মানুহৰ একান্ত অনুভূতিৰ এক আন্তৰিক প্ৰতিচ্ছবি পোৱা যায়।

তথ্য সংগৃহীত