অসমৰ ইতিহাসত এনে বহু ব্যক্তিত্ব আছে, যিসকলৰ অৱদান সময়ৰ সোঁতত হয়তো যথেষ্ট আলোচিত হোৱা নাই, কিন্তু সমাজ আৰু ৰাজনীতিৰ গতিপথ নিৰ্ধাৰণত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেনে এগৰাকী বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব আছিল ভীমবৰ দেউৰী। স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, অধিবক্তা, জনজাতীয় অধিকাৰৰ অগ্ৰণী নেতা আৰু ৰাজনীতিক হিচাপে তেওঁ অসমৰ ইতিহাসত এক বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে।

১৯০৩ চনৰ ১৬ মে’ৰ পৰা ১৯৪৭ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰলৈকে বিস্তৃত তেওঁৰ চমু জীৱন আছিল সংগ্ৰাম, নেতৃত্ব আৰু জনসাধাৰণৰ অধিকাৰৰ বাবে নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টাৰে ভৰা। বিশেষকৈ অসমৰ ভৈয়ামৰ জনজাতীয় সমাজক একত্ৰিত কৰা, ভূমি আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা আৰু অসমৰ ভৱিষ্যৎক লৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে তেওঁ আজিও স্মৰণীয়। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু অধিবক্তা হোৱাৰ লগতে ১৯৩৩ চনত Assam Backward Plains Tribal League-ৰ General Secretary হিচাপে ভূমিকা পালন কৰিছিল। 

জন্ম আৰু শৈশৱ

ভীমবৰ দেউৰীৰ জন্ম হৈছিল ১৯০৩ চনৰ ১৬ মে’ত, শিৱসাগৰ জিলাৰ ৱানিডিহিং গাঁৱত। তেওঁ দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এক পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল গোদাৰাম দেউৰী আৰু মাতৃৰ নাম বজোতি দেউৰী। কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে জড়িত পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা ভীমবৰ দেউৰীয়ে সৰুৰে পৰাই অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু জনজাতীয় সমাজৰ বাস্তৱ সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। 

সেই সময়ত অসমৰ জনজাতীয় সমাজে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। পিছলৈ এই অভিজ্ঞতাই ভীমবৰ দেউৰীক নিজৰ সমাজৰ অধিকাৰ আৰু উন্নয়নৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।

শিক্ষা জীৱন: মেধাৱী ছাত্ৰৰ পৰা অধিবক্তালৈ

ভীমবৰ দেউৰী আছিল অত্যন্ত মেধাৱী ছাত্ৰ। ১৯২৫ চনত শিৱসাগৰত তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে গুৱাহাটীলৈ আহে আৰু কটন কলেজত অধ্যয়ন কৰে।

১৯২৭ চনত তেওঁ Intermediate Arts (I.A.) সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ১৯২৯ চনত Bachelor of Arts (B.A.) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ ইয়াতেই সীমাবদ্ধ নাথাকিল। তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত কলিকতালৈ গৈ আইন অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৩১ চনত আইন বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰে। এই আইন শিক্ষাই পিছলৈ তেওঁৰ ৰাজহুৱা আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনত এক শক্তিশালী ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল। 

১৯৩২ চনৰ সেই ঘটনা যিয়ে সলনি কৰিলে তেওঁৰ জীৱনৰ পথ

ভীমবৰ দেউৰীৰ জীৱনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় আছিল ১৯৩২ চনৰ Assam Civil Service Examination। তেওঁ এই পৰীক্ষাত সফলতা লাভ কৰিছিল আৰু ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি তেওঁ Extra Assistant Commissioner পদৰ বাবেও নিৰ্বাচিত হৈছিল। কিন্তু তেওঁক শেষত নিযুক্তি দিয়া নহ’ল।

Tribal Development বিষয়ক এক প্ৰকাশিত গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে যে, দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক চৰকাৰী সেৱাৰ বাবে উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত নকৰাৰ ফলত তেওঁ নিযুক্তিৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল। এই ঘটনাই তেওঁৰ মনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু জনজাতীয় সমাজৰ প্ৰতি চলি থকা বৈষম্য আৰু বঞ্চনাৰ বিষয়ে তেওঁক অধিক সচেতন কৰি তুলিছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিবক্তা হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ জীৱন কেৱল আদালত আৰু ওকালতিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ নাথাকিল। জনসাধাৰণৰ সমস্যা, বিশেষকৈ জনজাতীয় সমাজৰ ভূমি, শিক্ষা আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ বাবে তেওঁ অধিক সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

ভীমবৰ দেউৰীয়ে উপলব্ধি কৰিছিল যে অসমৰ বিভিন্ন ভৈয়ামৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠী পৃথকে পৃথকে থাকিলে নিজৰ অধিকাৰৰ বাবে শক্তিশালীভাৱে মাত মাতিব নোৱাৰিব। সেয়ে তেওঁ বিভিন্ন জনজাতীয় জনগোষ্ঠীক একত্ৰিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

এই চিন্তাধাৰাৰ ফলতেই ১৯৩৩ চনত নগাঁও জিলাৰ ৰহাত গঠন হয় Assam Backward Plains Tribal League। সংগঠনটোৰ লক্ষ্য আছিল অসমৰ পিছপৰা আৰু ভৈয়ামৰ জনজাতীয় সমাজৰ সমস্যা আৰু অধিকাৰসমূহক এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক মঞ্চৰ জৰিয়তে উত্থাপন কৰা।

ভীমবৰ দেউৰী এই সংগঠনটোৰ অন্যতম অগ্ৰণী নেতা আৰু General Secretary হিচাপে পৰিচিত আছিল। Tribal League-ৰ জৰিয়তে তেওঁ জনজাতীয় সমাজৰ ভূমি, শিক্ষা, ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ প্ৰশ্নসমূহ শক্তিশালীভাৱে উত্থাপন কৰে। 

ভূমিৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম

ভীমবৰ দেউৰীৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সংগ্ৰামৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় আছিল ভূমিৰ অধিকাৰ। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে অসমৰ স্থানীয় আৰু জনজাতীয় লোকসকলৰ ভূমিৰ ওপৰত সুৰক্ষিত অধিকাৰ থাকিব লাগিব।

চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, তেওঁ স্থানীয় অসমীয়াসকলক ভূমিৰ পট্টা দিয়াৰ বাবে কাম কৰিছিল আৰু ভূমি সম্পৰ্কীয় নীতিৰ প্ৰতি নিজৰ দৃঢ় মত প্ৰকাশ কৰিছিল। জনজাতীয় সমাজৰ ভূমি সুৰক্ষা তেওঁৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় বিষয় আছিল। 

তেওঁৰ মতে, ভূমি কেৱল অৰ্থনৈতিক সম্পদ নহয়; ই এটা সমাজৰ অস্তিত্ব, পৰিচয় আৰু ভৱিষ্যতৰ সৈতে জড়িত।

শিক্ষা আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব

ভীমবৰ দেউৰীয়ে জনজাতীয় সমাজৰ উন্নয়নৰ বাবে শিক্ষাক বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি অহা অশিক্ষা আৰু পিছপৰাত্ব দূৰ কৰিবলৈ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।

তেওঁ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত জনজাতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে সন্মুখীন হোৱা বৈষম্যৰ বিষয়েও সচেতন আছিল আৰু তেওঁলোকৰ সমান সুযোগ আৰু অধিকাৰৰ বাবে মাত মাতিছিল। শিক্ষা কেৱল ব্যক্তিগত উন্নয়নৰ উপায় নহয়, সমাজক শক্তিশালী আৰু সচেতন কৰাৰো এক প্ৰধান মাধ্যম বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল। 

ৰাজনৈতিক জীৱনত প্ৰৱেশ

Tribal League-ৰ নেতৃত্বৰ জৰিয়তে ভীমবৰ দেউৰীৰ ৰাজনৈতিক ভূমিকা অধিক শক্তিশালী হৈ উঠে। সংগঠনটোৱে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ বাবে ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্বৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল।

ঐতিহাসিক নথি অনুসৰি, Tribal League-ৰ দাবীৰ ফলত ১৯৩৫ চনত Assam Legislative Assembly-ত জনজাতীয়সকলৰ বাবে আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ১৯৩৯ চনত ভীমবৰ দেউৰীক Assam Legislative Council-ৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। 

ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমৰ জনজাতীয় আৰু পিছপৰা সমাজৰ সমস্যা চৰকাৰ আৰু বিধানিক মঞ্চত উত্থাপন কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।

জনজাতীয় অধিকাৰ আৰু ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদ

ভীমবৰ দেউৰীৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ এক বিশেষ দিশ আছিল তেওঁৰ দ্বৈত দায়বদ্ধতা। এফালে তেওঁ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয় পৰিচয়, অধিকাৰ আৰু ৰাজনৈতিক সুৰক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। আনফালে তেওঁ অসমৰ আৰু ভাৰতৰ ভৱিষ্যতৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছিল।

১৯৪৫ চনৰ ২১ৰ পৰা ২৩ মাৰ্চলৈ অনুষ্ঠিত Khasi Darbar Hall Resolutions-ৰ অন্যতম মুখ্য স্থপতি হিচাপে তেওঁৰ নাম উল্লেখ আছে। সেই সময়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আৰু ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনা হৈছিল। 

অসমৰ ভৱিষ্যৎ আৰু বিভাজনৰ সময়ত ভূমিকা

ভাৰত স্বাধীনতাৰ দিশে আগবাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত অসমৰ ৰাজনৈতিক ভৱিষ্যৎও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ উঠিছিল। সেই সময়ত ভীমবৰ দেউৰীয়ে অসমৰ স্বাৰ্থৰ প্ৰশ্নত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰে।

চৰকাৰী Azadi Ka Amrit Mahotsav তথ্য অনুসৰি, অসমৰ প্ৰদেশখনক পাকিস্তানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰস্তাৱৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাই অসমক ভাৰতীয় গণৰাজ্যৰ অংশ হিচাপে থাকিবলৈ সহায় কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ অসমৰ তৎকালীন মুখ্যমন্ত্ৰী গোপীনাথ বৰদলৈৰ সৈতে ৰাজনৈতিকভাৱে সহযোগিতাও কৰিছিল। 

মন্ত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব

ভীমবৰ দেউৰীৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় আছিল মন্ত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ দায়িত্ব। ১৯৪৬ চনত গোপীনাথ বৰদলৈৰ মন্ত্ৰীসভাত তেওঁ মন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্ত হয়। কিন্তু স্বাস্থ্যজনিত কাৰণত ১৯৪৭ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ মন্ত্ৰী পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। 

তেওঁৰ ৰাজনৈতিক জীৱন দীঘলীয়া নহ’লেও জনজাতীয় অধিকাৰ আৰু অসমৰ ভৱিষ্যতৰ প্ৰশ্নত তেওঁৰ অৱদান বিশেষভাৱে স্মৰণীয়।

চমু জীৱন, দীঘলীয়া প্ৰভাৱ

১৯৪৭ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত মাত্ৰ ৪৪ বছৰ বয়সতে ভীমবৰ দেউৰীৰ মৃত্যু হয়। স্বাধীনতাৰ ঠিক পিছতেই তেওঁৰ জীৱনৰ অৱসান ঘটিছিল। কিন্তু তেওঁৰ চিন্তাধাৰা আৰু সংগ্ৰামৰ প্ৰভাৱ অসমৰ সমাজ আৰু ৰাজনীতিত আজিও অনুভৱ কৰা হয়। 

ভীমবৰ দেউৰীৰ জীৱন কাহিনী কেৱল এগৰাকী জনজাতীয় নেতাৰ জীৱনী নহয়। ই হৈছে শিক্ষা আৰু মেধাৰ জৰিয়তে আগবাঢ়ি অহা এগৰাকী ব্যক্তিৰ কাহিনী, যিয়ে ব্যক্তিগত বঞ্চনাক সমাজৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰামৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল।

ভূমিৰ অধিকাৰ, শিক্ষা, ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্ব আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বাবে তেওঁৰ সংগ্ৰামে তেওঁক অসমৰ ইতিহাসত এক স্বতন্ত্ৰ স্থান প্ৰদান কৰিছে।

ভীমবৰ দেউৰী আছিল এগৰাকী দূৰদৰ্শী নেতা, যিয়ে নিজৰ সমাজৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰাৰ লগতে অসমৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থৰ কথাও চিন্তা কৰিছিল। জনজাতীয় সমাজক একত্ৰিত কৰা, Tribal League-ৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ সমস্যা ৰাজনৈতিক মঞ্চলৈ অনা, ভূমি আৰু শিক্ষাৰ অধিকাৰৰ বাবে মাত মতা আৰু অসমৰ ভৱিষ্যৎ নিৰ্ধাৰণৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা—এই সকলো দিশ তেওঁৰ জীৱনক বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কৰি তুলিছে।