আধুনিক পশু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ বহু আগতেই অসমত হাতীৰ বিষয়ে বিস্তৃত জ্ঞান লিপিবদ্ধ কৰা এখন উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থখনৰ নাম ‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’। অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত এই চিত্ৰসমৃদ্ধ পুথিখন অসমৰ সাহিত্য, শিল্পকলা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

আহোম ৰাজত্বকালত ৰচিত এখন বিশেষ গ্ৰন্থ

১৭৩৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহ আৰু তেওঁৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ ৰচনা কৰা হৈছিল। সুকুমাৰ বৰকাইথে এই গ্ৰন্থখন লিখিছিল আৰু দিলবৰ তথা দোছাই নামৰ দুগৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াৰ চিত্ৰসমূহ অংকন কৰিছিল। আহোম ৰাজত্বকালত ৰাজকীয় অনুষ্ঠান, যাতায়াত আৰু যুদ্ধ-বিগ্ৰহত হাতীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। সেয়েহে হাতীৰ স্বভাৱ, বৈশিষ্ট্য, প্ৰশিক্ষণ আৰু যত্ন সম্পৰ্কে জ্ঞান আহৰণ কৰাটো ৰাজকাৰ্যৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰয়োজনীয় আছিল। ‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ত সেই সময়ৰ হাতী সম্পৰ্কীয় জ্ঞান আৰু পৰিচালনাৰ ধাৰণাসমূহ প্ৰতিফলিত হৈছে।

হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱত কি কি বিষয় সন্নিৱিষ্ট হৈছে?

‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ কেৱল এখন চিত্ৰসমৃদ্ধ পুথি নহয়; ই হাতীৰ বিষয়ে বিস্তৃত জ্ঞান সন্নিৱিষ্ট কৰা এখন গ্ৰন্থ। ইয়াত হাতীৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ, শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য, প্ৰশিক্ষণ, ৰোগ-ব্যাধি আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় বিষয়ৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। লগতে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত হাতী নিৰ্বাচন আৰু পৰিচালনাৰ সৈতে জড়িত জ্ঞানৰো প্ৰতিফলন ঘটিছে। এই গ্ৰন্থখনত হাতী সম্পৰ্কীয় পূৰ্বৱৰ্তী জ্ঞান-পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱো দেখা যায়। সেয়েহে ঐতিহাসিক অসমত হাতীৰ বিষয়ে প্ৰচলিত ধাৰণা আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞান বুজিবলৈ এই পুথিখন এক মূল্যৱান সমল।

চিত্ৰকলাৰ অনন্য নিদৰ্শন

‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ ৰঙীন চিত্ৰসমূহ। বিভিন্ন গৱেষণামূলক বিৱৰণত এই পুথিখনত প্ৰায় ১৭০ৰ পৰা ১৭১খন চিত্ৰ থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। এই চিত্ৰসমূহত হাতীৰ বিভিন্ন ৰূপ, বৈশিষ্ট্য আৰু ৰাজকীয় জীৱনৰ সৈতে জড়িত দৃশ্যৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে।দিলবৰ আৰু দোছাইৰ চিত্ৰসমূহত থলুৱা অসমীয়া পুথিচিত্ৰৰ পৰম্পৰাৰ লগতে মোগল চিত্ৰকলাৰ প্ৰভাৱো পৰিলক্ষিত হয়। হাতীৰ শাৰীৰিক গঠন আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ সূক্ষ্মভাৱে ফুটাই তোলাৰ লগতে এই চিত্ৰসমূহে সেই সময়ৰ ৰাজদৰবাৰ আৰু সামাজিক পৰিৱেশৰ বিষয়েও আভাস দিয়ে।

চিত্ৰসমূহত নীল, হালধীয়া গেৰুৱা আৰু সিন্দূৰজাতীয় ৰঙকে ধৰি পৰম্পৰাগত ৰঞ্জক পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি শিল্পকলাৰ গৱেষণাত উল্লেখ পোৱা যায়। এই চিত্ৰসমূহে অষ্টাদশ শতিকাৰ অসমৰ শিল্পকলাৰ উৎকৰ্ষৰ পৰিচয় বহন কৰে।

আজিও কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ?

হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ৰ গুৰুত্ব কেৱল ইয়াৰ চিত্ৰকলাতে সীমাবদ্ধ নহয়। হাতীৰ শ্ৰেণীবিভাজন, প্ৰশিক্ষণ, ৰোগ আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় বিৱৰণে আহোম যুগত হাতীৰ বিষয়ে থকা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ এক ঐতিহাসিক ছবি দাঙি ধৰে। ইয়াৰ উপৰি এই গ্ৰন্থখনে ঐতিহাসিক অসমীয়া সাহিত্য, ৰাজদৰবাৰৰ সংস্কৃতি আৰু পুথিচিত্ৰৰ পৰম্পৰা অধ্যয়নতো বিশেষ সহায় কৰে। ইয়াৰ মাজেৰে ব্যৱহাৰিক জ্ঞান আৰু শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় দেখা যায়।

অসমৰ ঐতিহ্যৰ এক অমূল্য সম্পদ

প্ৰায় তিনি শতিকা অতিক্ৰম কৰাৰ পাছতো ‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ অসমৰ ইতিহাস আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক মূল্যৱান সম্পদ হৈ আছে। ইয়াৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আৰু মনোমোহা চিত্ৰসমূহে আহোম ৰাজত্বকালত বিকশিত জ্ঞান, সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ পৰিচয় দিয়ে। হাতীৰ বিষয়ে ৰচিত এখন গ্ৰন্থ হোৱাৰ উপৰি ‘হস্তিবিদ্যাৰ্ণৱ’ হৈছে অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, ৰাজকীয় ইতিহাস, পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু শিল্পকলাৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক দলিল।