মেইনষ্ট্ৰিম মিডিয়াত এই আন্দোলনৰ খবৰ বিশেষভাৱে দেখোৱা হোৱা নাই। সেইবাবে দেশৰ বহু মানুহে হয়তো এতিয়াও নাজানে যে মধ্যপ্ৰদেশত কেন–বেতৱা নদী সংযোগ প্ৰকল্পক লৈ হাজাৰ হাজাৰ আদিবাসী, কৃষক আৰু স্থানীয় বাসিন্দাই দীৰ্ঘদিন ধৰি বৃহৎ প্ৰতিবাদ অব্যাহত ৰাখিছে। 

মধ্যপ্ৰদেশৰ ছত্তৰপুৰ আৰু পান্না জিলাত এই সময়ত ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ নদী সংযোগ আঁচনি কেন–বেতৱা ৰিভাৰ লিংক প্ৰজেক্টক কেন্দ্ৰ কৰি তীব্ৰ প্ৰতিবাদ চলি আছে। বহু আদিবাসী পৰিয়াল আৰু কৃষকে অভিযোগ কৰিছে যে উন্নয়নৰ নামত তেওঁলোকৰ ঘৰ, খেতিপথাৰ আৰু পুৰুষানুক্ৰমে বসবাস কৰা ভূমি কঢ়িয়াই নিয়া হৈছে। চৰকাৰে এই প্ৰকল্পক বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলৰ পানীৰ সংকট সমাধানৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ বুলি দাবী কৰিলেও, ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলে ইয়াক নিজৰ অস্তিত্বৰ সংকট হিচাপে দেখিছে।

কেন–বেতৱা প্ৰকল্প কি?

এইটো ভাৰতৰ প্ৰথম বৃহৎ আন্তঃনদী সংযোগ প্ৰকল্প। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে কেন নদীৰ তথাকথিত উদ্বৃত্ত পানী বেতৱা নদীলৈ স্থানান্তৰ কৰি মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰপ্ৰদেশৰ খৰাংপ্ৰৱণ অঞ্চলত জলসিঞ্চন আৰু খোৱাপানীৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰা। চৰকাৰৰ মতে, এই প্ৰকল্পই লাখ লাখ কৃষকক লাভান্বিত কৰিব, প্ৰায় ৪৪ লাখৰো অধিক লোকক খোৱাপানী যোগান ধৰিব আৰু জলবিদ্যুৎ উৎপাদনতো সহায় কৰিব।

কিয় হৈছে প্ৰতিবাদ?

প্ৰকল্পৰ বাবে বান্ধ নিৰ্মাণৰ ফলত বহু গাঁও আংশিক বা সম্পূৰ্ণভাৱে পানীত ডুব যোৱাৰ আশংকা আছে। ক্ষতিগ্ৰস্ত আদিবাসী পৰিয়ালসমূহে অভিযোগ কৰিছে যে পুনৰ্বাসন, ক্ষতিপূৰণ আৰু ভূমি অধিগ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াত বহু অনিয়ম হৈছে। বহু পৰিয়ালৰ নাম পুনৰ্বাসন তালিকাত নাই, আনহাতে বহুতে দিয়া ক্ষতিপূৰণে নতুনকৈ জীৱন আৰম্ভ কৰিবলৈ যথেষ্ট নহয় বুলি দাবী কৰিছে।আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰা মহিলাসকলে দাবী কৰিছে যে অবিবাহিতা মহিলা আৰু পৰিয়ালসমূহকো পুৰুষৰ দৰেই স্বতন্ত্ৰভাৱে ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰিব লাগে।

'চিতা আন্দোলন' আৰু 'ফাঁচী সত্যাগ্ৰহ'

এই প্ৰতিবাদ সামাজিক মাধ্যমত লাহে লাহে সমগ্ৰ দেশৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে। আদিবাসী মহিলাসকলে 'চিতা আন্দোলন'ৰ জৰিয়তে জীয়াই থাকোঁতেই চিতাত শুই প্ৰতীকী প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছে। আনহাতে 'ফাঁচী সত্যাগ্ৰহ'ত প্ৰতিবাদকাৰীয়ে গলাত ফাঁচীৰ ৰচি পিন্ধি চৰকাৰক সকীয়াই দিছে যে ন্যায় নাপালে তেওঁলোক মৃত্যুকো ভয় নকৰে। এই প্ৰতীকী আন্দোলনসমূহে ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ হতাশা আৰু ক্ষোভ স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।

চৰকাৰৰ মতে, এই প্ৰকল্পই বুন্দেলখণ্ডৰ পানীৰ সংকট দূৰ কৰাৰ লগতে কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি, বিদ্যুৎ উৎপাদন আৰু আঞ্চলিক উন্নয়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব। লগতে পুনৰ্বাসন পেকেজ বৃদ্ধি কৰাৰ কথাও চৰকাৰে প্ৰকাশ কৰিছে। কিন্তু প্ৰতিবাদকাৰীসকলে কয় যে কেৱল আৰ্থিক পেকেজে তেওঁলোকৰ মাটি, সংস্কৃতি আৰু জীৱনধাৰাৰ ক্ষতি পূৰণ কৰিব নোৱাৰে।

উন্নয়ন বনাম অধিকাৰ

কেন–বেতৱা প্ৰকল্পে পুনৰ এবাৰ সেই পুৰণি প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে—উন্নয়নৰ বাবে মানুহৰ ঘৰ, সংস্কৃতি আৰু জীৱিকা বিসৰ্জন দিয়াটো কিমান ন্যায্য? বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পসমূহ দেশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় হ'ব পাৰে, কিন্তু উন্নয়নৰ লগে লগে ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ অধিকাৰ, সন্মানজনক পুনৰ্বাসন আৰু স্বচ্ছ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।