UGC বিল ২০২৬ কি: বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে (ইউজিচি) শেহতীয়াকৈ উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানত ইকুইটি প্ৰসাৰ নিয়মাৱলী, ২০২৬ প্ৰকাশ কৰিছে।এই নিয়মসমূহে ২০১২ চনৰ বৈষম্য বিৰোধী নিৰ্দেশনাৰ ঠাই লয়।শেহতীয়া আপডেট অনুসৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নতুন ইউজিচি নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত নতুন নিয়মৰ ওপৰত স্থগিত ৰাখিছে, যাৰ পৰৱৰ্তী শুনানি ১৯ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত হ’ব।UGCৰ নতুন বিধেয়কক লৈ এতিয়া সৃষ্টি হৈছে বিৰোধিতা। জাতিগত বৈষম্য ৰোধ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰি UGCয়ে প্ৰণয়ন কৰা নতুন নিয়ম ব্যাপক বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হৈছে।বিশ্ববিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজপথলৈ প্ৰতিবাদমুখৰ হৈ পৰিছে। কিয় UGCয়ে এই বিধেয়কখন উত্থাপন কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ইয়াৰ নিয়মাৱলী কি কি জানো আহক।

শেহতীয়াকৈ বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে ঘোষণা কৰিছে নতুন নিয়ম। ইউজিচি আইন ২০২৬ৰ অধীনত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে সকলো ধৰণৰ বৈষম্য ৰোধ কৰি সম সুযোগ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিব লাগিব। ইঅ’চিয়ে অভিযোগৰ তদন্ত কৰি ২৪x৭ হেল্পলাইন চলাব। অভিযোগ লাভ কৰাৰ লগে লগে ইকুইটি কমিটীয়ে বৈঠকত মিলিত হ’ব আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ মুৰব্বীক প্ৰতিবেদন দিব। এই নিয়মাৱলী বলবৎ কৰাৰ বাবে প্রত্যক্ষ দায়বদ্ধ হ’ব প্রতিষ্ঠানৰ মুৰব্বী৷ অৱশ্যে এই সন্দৰ্ভত সমগ্ৰ দেশৰ বহু ঠাইত প্ৰতিবাদ অব্যাহত আছে। এই কথা বিতংভাৱে বুজি লওঁ আহক, লগতে এই বিষয়ত দেশৰ শীৰ্ষ আদালতৰ সিদ্ধান্ত কি হৈছে জানি লওঁ।

ইউজিচিৰ নতুন নিয়মৰ ওপৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ শুনানি:

ইউজিচিৰ নতুন নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনাই এখন আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সন্মত হৈছে উচ্চতম ন্যায়ালয়। নতুন নিয়ম কাৰ্যকৰীতো স্থগিত ৰাখিছে আদালতে। পৰৱৰ্তী শুনানি ১৯ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত হ’ব।আৱেদনখনত জাতি বৈষম্যৰ সৈতে জড়িত এই বিধানসমূহক সৰ্বাংগীন বুলি কোৱা হৈছে আৰু জাতিভিত্তিক বৈষম্যৰ সংজ্ঞাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে। এই গোচৰটোৱে উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত সমতা, অধিকাৰ, জবাবদিহিতাৰ সৈতে জড়িত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত আইনী বিতৰ্কৰ সূচনা কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে।

ইউজিচি বিল ২০২৬ৰ ১০টা মূল কথাঃ

বৈষম্য দূৰ কৰাৰ লক্ষ্য: জাতি, ধৰ্ম, লিংগ, জন্মস্থান বা অক্ষমতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কেম্পাছত বৈষম্য ৰোধ কৰা।

সমান সুযোগ কেন্দ্ৰ বাধ্যতামূলক: প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানে ই অ’ চি স্থাপন কৰিব লাগিব।

ইকুইটি কমিটি গঠন: অভিযোগৰ তদন্ত আৰু কাৰ্য্যকৰী কৰিবলৈ এখন বিশেষ কমিটি।

অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰতিনিধিত্ব: অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জাতি, অবিচি, মহিলা, আৰু বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিৰ অংশগ্ৰহণ বাধ্যতামূলক।

অ’বিচিয়েও সুৰক্ষা লাভ কৰে: প্ৰথমবাৰৰ বাবে অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ লগতে অ’বিচিয়ে স্পষ্ট আইনী সুৰক্ষা লাভ কৰে।

ন্যায়াধীশ ব্যৱস্থা: প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত স্বতন্ত্ৰ আপীলৰ অধিকাৰ।

প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ জবাবদিহিতাঃ মহাবিদ্যালয়/বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুৰব্বীসকল প্ৰত্যক্ষভাৱে দায়বদ্ধ।

নিয়মীয়া প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থা: বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন ইউজিচিত দাখিল কৰিব লাগিব।

ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণ সমিতি: সমগ্ৰ দেশতে নিয়মসমূহ নিৰীক্ষণ কৰে।

কঠোৰ শাস্তিৰ ব্যৱস্থা: নিয়ম উলংঘাৰ ফলত ইউজিচিৰ স্বীকৃতি আৰু কাৰ্যসূচীসমূহ স্থগিত ৰখা হ’ব পাৰে।

২০২৬ চনত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে (ইউজিচি) কাৰ্যকৰী কৰা "উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত সমতাৰ প্ৰসাৰ নিয়মাৱলী, ২০২৬" এতিয়া কেৱল উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে এক শৈক্ষিক বা প্ৰশাসনিক বিষয় নহয়, বৰঞ্চ ই সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ পৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত সমতা, ন্যায়পৰায়ণতা আৰু বৈষম্যমুক্ত পৰিৱেশ নিশ্চিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা এই নিয়মসমূহৰ বিষয়ে দেশজুৰি আলোচনা কৰা হৈছে।

বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে (ইউজিচি) ২০২৬ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত উচ্চ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানত ইকুইটি প্ৰসাৰ নিয়মাৱলী, ২০২৬ জাৰি কৰিছিল।এই নিয়মসমূহে ২০১২ চনৰ বৈষম্য বিৰোধী নিৰ্দেশনাৰ ঠাই লয়। উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানত জাতি, ধৰ্ম, লিংগ, অক্ষমতা, জন্মস্থানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৈষম্য ৰোধ কৰা আৰু সম সুযোগ নিশ্চিত কৰা তেওঁলোকৰ লক্ষ্য।

কিয় ই খবৰৰ শিৰোনাম দখল কৰিছে: 

পুৰণি নিয়ম মানি চলাৰ সন্দৰ্ভত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰণ কৰি এই নিয়মসমূহ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল। ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে এই বিষয়ে বিতৰ্ক তীব্ৰতৰ হৈ পৰে। সমৰ্থকসকলে ইয়াক এক শক্তিশালী আৰু বলবৎযোগ্য আইন বুলি গণ্য কৰে, আনহাতে সমালোচকসকলে কয় যে ইয়াৰ অপব্যৱহাৰ ৰোধ কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাৰ অভাৱ আৰু ই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত অতিৰিক্ত বোজা জাপি দিব পাৰে।

নিয়মৰ মূল উদ্দেশ্য:

ইউজিচিৰ নতুন নিয়ম অনুসৰি অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জনজাতি, অ’বিচি, মহিলা, বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তি, সংখ্যালঘুৰ বিৰুদ্ধে যিকোনো ধৰণৰ বৈষম্য ৰোধ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। বৈষম্যক অন্যায় ব্যৱহাৰ, বৰ্জন বা সুযোগ অস্বীকাৰ কৰা বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। এই নিয়মসমূহ মানি চলাটো এতিয়া প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে বাধ্যতামূলক হ’ব, আৰু ইয়াৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠানৰ মুৰব্বীজন প্ৰত্যক্ষভাৱে দায়বদ্ধ হ’ব।

প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে নতুন নিৰ্দেশনা:

প্ৰতিখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানে এটা সম সুযোগ কেন্দ্ৰ (EOC) স্থাপন কৰিব লাগিব। এই কেন্দ্ৰটোৱে বঞ্চিত সম্প্ৰদায়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু কৰ্মচাৰীসকলক শৈক্ষিক, সামাজিক, আৰু অৰ্থনৈতিক দিশত নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিব। ই অভিযোগৰ তদন্ত কৰিব আৰু অনলাইন অভিযোগ ব্যৱস্থা চলাব। যদি কোনো কলেজে নিজাকৈ ই অ’ চি স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয় তেন্তে ইয়াৰ লগত জড়িত বিশ্ববিদ্যালয়খনেই দায়বদ্ধ হ’ব।

অভিযোগৰ প্ৰক্ৰিয়া কি হ’ব?

ই অ’ চিৰ অধীনত এখন ইকুইটি কমিটি গঠন কৰা হ’ব, য’ত অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জাতি, অ’বিচি, মহিলা, আৰু বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিৰ প্ৰতিনিধি থাকিব। অভিযোগ পোৱাৰ লগে লগে সমিতিখনে বৈঠকত মিলিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুৰব্বীক প্ৰতিবেদন দিব। প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানে ২৪ ঘণ্টীয়া ইকুইটি হেল্পলাইন চলাব লাগিব। অনুৰোধ কৰিলে অভিযোগকাৰীৰ পৰিচয় গোপনীয় ৰখা হ’ব।

অমান্যতা কৰিলে কি হ’ব?

যদি কোনো উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানে ইউজিচিৰ নিয়ম মানি চলাত ব্যৰ্থ হয় তেন্তে আয়োগে এখন তদন্ত সমিতি গঠন কৰিব। যদি কোনো উলংঘা প্ৰমাণিত হয়, তেন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ইউজিচি কাৰ্যসূচীৰ পৰা অযোগ্যতা, ডিগ্ৰী কাৰ্যসূচী স্থগিত ৰখা, মুকলি, দূৰত্ব, আৰু অনলাইন পাঠ্যক্ৰম বন্ধ কৰা, ইউজিচি আইনৰ অধীনত তালিকাভুক্ত কৰা আদি ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হ’ব লাগিব। প্ৰয়োজন হ’লে ইউজিচিয়ে অতিৰিক্ত শাস্তিও আৰোপ কৰিব পাৰে।

শাস্তি, সাংবিধানিক ভিত্তি, আৰু প্ৰত্যাহ্বান:

অমান্যতাৰ বাবে ইউজিচিয়ে অনুদান ৰখাব পাৰে, নতুন পাঠ্যক্ৰম বন্ধ কৰিব পাৰে, আৰু কোনো প্ৰতিষ্ঠানক তালিকাভুক্ত কৰিব পাৰে। এই নিয়মসমূহ সংবিধানৰ ১৪, ১৫, ১৬, ১৭, আৰু ৪৬ অনুচ্ছেদৰ সৈতে জড়িত। কিন্তু সমালোচকসকলে কয় যে “পৰোক্ষ বৈষম্য”ৰ সংজ্ঞা অস্পষ্ট, যাৰ ফলত ভুৱা অভিযোগৰ আশংকা বৃদ্ধি পাইছে আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত প্ৰশাসনিক হেঁচা বৃদ্ধি পাইছে।

কিয় হৈ আছে বিৰোধিতা আৰু প্ৰতিবাদ?

উচ্চ বৰ্ণৰ শিক্ষাৰ্থী বা সাধাৰণ শ্ৰেণী (General)ৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে এই নতুন নিয়মৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছে। এই নিয়মবোৰ উচ্চ জাতিৰ বিৰুদ্ধে বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে। এই নিয়মত কেৱল SC, ST আৰু OBCৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বিৰুদ্ধেহে বৈষম্য বা ভেদভাৱৰ কথা কোৱা হৈছে। সাধাৰণ শ্ৰেণী (General)ৰ শিক্ষাৰ্থীও যে বৈষম্যৰ বলি হয়, সেই বিষয় গণ্য কৰা হোৱা নাই, যাৰ বাবেই এই প্ৰতিবাদ হৈছে। উচ্চবৰ্ণৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে কয় যে যিকোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই নিয়মৰ সুবিধা লৈ উচ্চবৰ্ণৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক ফান্দত পেলাবলৈ মিছা অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে উচ্চতম ন্যায়ালয়তো ইতিমধ্যে আবেদন দাখিল কৰা হৈছে। আবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে UGCৰ এইখন আইন আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ সম সুযোগৰ মনোভাৱৰ বিৰুদ্ধে। ইয়াৰ দ্বাৰা বৈষম্য হ্ৰাস নহয়, বৃদ্ধিহে পাব পাৰে বুলি প্ৰতিবাদকাৰীয়ে কয়।

তথ্য সংগৃহীত