অসমীয়া সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ জগতত ড° ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া এক উজ্জ্বল আৰু স্মৰণীয় নাম। চুটিগল্প, উপন্যাস, নাটক, শিশুসাহিত্য আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া সমাজ আৰু সংস্কৃতিক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। মানুহৰ মনোজগত, সামাজিক সম্পৰ্ক, জীৱনৰ জটিলতা আৰু সমাজৰ বিভিন্ন বাস্তৱতাক তেওঁ নিজৰ সৃষ্টিৰ মাজেৰে সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ কৰিছিল। সাহিত্য আৰু চলচ্চিত্ৰ—দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে তেওঁৰ অৱদান আজিও সমানেই প্ৰাসংগিক।

জন্ম আৰু শিক্ষা

ড° ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত নগাঁও জিলাৰ ফৌজদাৰীপট্টিত। সৰুৰে পৰাই তেওঁ অধ্যয়ন আৰু জ্ঞান-চৰ্চাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কটন কলেজত বিজ্ঞান বিষয়ত অধ্যয়ন কৰাৰ পিছত কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি কলেজত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ইম্পেৰিয়েল কলেজ অৱ ছায়েন্স এণ্ড টেকন'লজীৰ পৰাও ডিপ্ল’মা অৰ্জন কৰে।

তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত শিক্ষকতা কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ দৰে বিষয়ত উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰাৰ পিছতো সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ গভীৰ অনুৰাগে তেওঁক এক বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

সাহিত্যিক জীৱন আৰু অৱদান

ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আছিল আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী বিশিষ্ট কথাশিল্পী। ১৯৫২ চনৰ পৰাই তেওঁৰ সাহিত্যিক প্ৰতিভাই বিশেষভাৱে আত্মপ্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ গল্পসমূহত সাধাৰণ মানুহৰ জীৱন, পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক, মানৱীয় অনুভূতি আৰু সমাজৰ বিভিন্ন দিশৰ বাস্তৱ প্ৰতিফলন দেখা যায়। তেওঁৰ ভাষা আছিল সহজ, স্বাভাৱিক আৰু প্ৰকাশভংগী আছিল মননশীল। দৈনন্দিন জীৱনৰ সাধাৰণ ঘটনা আৰু চৰিত্ৰৰ মাজেৰেও তেওঁ গভীৰ জীৱনবোধ প্ৰকাশ কৰিব পাৰিছিল। তেওঁৰ সাহিত্যৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য হৈছে মানুহৰ মনৰ সূক্ষ্ম অনুভূতি আৰু সমাজৰ অন্তৰ্নিহিত সমস্যাসমূহৰ নিখুঁত উপস্থাপন।

তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য সাহিত্যকৰ্মসমূহৰ ভিতৰত ‘শৃংখল’, ‘সেন্দূৰ’, ‘প্ৰহৰী’, ‘গহ্বৰ’, ‘বৃন্দাবন’, ‘তৰংগ’, ‘অন্তৰীপ’, ‘আকাশ’ আৰু ‘উপকণ্ঠ’ আদি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। চুটিগল্পৰ লগতে উপন্যাস, নাটক, প্ৰবন্ধ, শিশুসাহিত্য আৰু আত্মজীৱনীমূলক ৰচনাৰ জৰিয়তেও তেওঁ অসমীয়া সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰিছিল।

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ অৱদান

সাহিত্যৰ সমান্তৰালভাৱে ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াই অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগততো এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ সৃষ্টিশীল প্ৰতিভাৰ পৰিচয় দিছিল। তেওঁৰ ছবিসমূহত সামাজিক বাস্তৱতা, মানৱীয় দ্বন্দ্ব, পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক আৰু ব্যক্তিৰ মানসিক জগতৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়।

তেওঁৰ পৰিচালিত উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহ হ’ল—

- সন্ধ্যাৰাগ (১৯৭৭)

- অনির্বাণ (১৯৮১)

- অগ্নিস্নান (১৯৮৫)

- কোলাহল (১৯৮৮)

- সাৰথি (১৯৯১)

- আৱৰ্তন (১৯৯৩)

- ইতিহাস (১৯৯৬)

তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ‘সন্ধ্যাৰাগ’ আৰু দ্বিতীয় চলচ্চিত্ৰ ‘অনির্বাণ’ৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰই ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ লগতে দেশ-বিদেশৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰই বহল দৰ্শকসমাজৰ মাজত পৰিচিতি লাভ কৰাত সহায় হৈছিল।

‘প্ৰান্তিক’ আৰু ‘সঁফুৰা’ৰ সৈতে সম্পৰ্ক

সাহিত্য সৃষ্টিৰ লগতে সম্পাদনাৰ ক্ষেত্ৰতো ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য। তেওঁ অসমীয়া আলোচনী ‘প্ৰান্তিক’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মুখ্য সম্পাদক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি শিশুসকলৰ আলোচনী *‘সঁফুৰা’*ৰ সম্পাদনাৰ সৈতেও জড়িত আছিল। এই আলোচনীসমূহৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু চিন্তা-চৰ্চাৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিশেষকৈ শিশুসকলৰ মাজত পঠন-পাঠনৰ অভ্যাস আৰু সৃষ্টিশীল চিন্তাৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান স্মৰণীয়।

বঁটা আৰু সন্মান

সাহিত্য আৰু চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াই বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু সন্মানসমূহ হ’ল—

- সাহিত্য অকাডেমি বঁটা, ১৯৭৬: ‘শৃংখল’ নামৰ গল্প-সংকলনৰ বাবে।

- অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা, ১৯৯০: অসমীয়া সাহিত্যলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে।

- শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা, ১৯৯৮: সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে।

- পদ্মশ্ৰী, ২০০১: ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা দেশৰ অন্যতম অসামৰিক সন্মান।

এই সন্মানসমূহে তেওঁৰ সৃষ্টিশীল প্ৰতিভা আৰু অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ গুৰুত্ব প্ৰতিফলিত কৰে।

২০০৩ চনৰ ১৩ আগষ্টত ড° ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ দেহাৱসান ঘটে। তেওঁৰ মৃত্যুৱে অসমীয়া সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক জগতত এক গভীৰ শূন্যতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্ম, চলচ্চিত্ৰ আৰু সম্পাদনাৰ জৰিয়তে আগবঢ়োৱা অৱদান আজিও পাঠক, দৰ্শক আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ সৃষ্টিশীল ব্যক্তিসকলৰ বাবে প্ৰেৰণাৰ উৎস হৈ আছে। তেওঁৰ ৰচনাসমূহে মানুহক কেৱল মনোৰঞ্জনেই প্ৰদান নকৰে; বৰং জীৱন, সমাজ আৰু মানৱীয় সম্পৰ্কৰ বিষয়ে নতুনকৈ চিন্তা কৰিবলৈও উদ্বুদ্ধ কৰে। সেইবাবেই তেওঁৰ সৃষ্টি সময়ৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আজিও প্ৰাসংগিক হৈ আছে।

সামৰণি

ড° ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া কেৱল এগৰাকী সাহিত্যিক বা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকেই নাছিল; তেওঁ আছিল অসমীয়া সমাজ-জীৱনক গভীৰভাৱে অনুধাৱন কৰা এগৰাকী সংবেদনশীল স্ৰষ্টা। সাহিত্য, চলচ্চিত্ৰ, নাটক আৰু সম্পাদনাৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া ভাষা আৰু সংস্কৃতিক সমৃদ্ধ কৰি থৈ গৈছে। তেওঁৰ সৃষ্টিৰ মাজত প্ৰতিফলিত হোৱা মানৱীয়তা, সামাজিক সচেতনতা আৰু জীৱনবোধে তেওঁক অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসত চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰাখিব।

ড° ভৱেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ সৃষ্টি আৰু অৱদান অসমীয়া জাতিৰ সাংস্কৃতিক সম্পদ হিচাপে সদায় মূল্যৱান হৈ থাকিব।