গুৱাহাটী মহানগৰীৰ এখন কেফে, কলেজৰ কেন্টিন, বজাৰ অথবা কোনো ব্যস্ত ৰাজহুৱা স্থানত অলপ সময় ৰৈ মানুহৰ কথোপকথন শুনিলে আজিকালি বিভিন্ন ভাষাৰ সমাহাৰ সহজেই শুনিবলৈ পোৱা যায়। ইংৰাজী, হিন্দী অথবা আন কোনো ভাষা। ইয়াত ভুল একো নাই। বহু ভাষা জনাটো জ্ঞানৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে। আন ভাষাক সন্মান কৰাটোও আমাৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ এক স্বাভাৱিক অংশ। কিন্তু এই বহুভাষিক পৰিৱেশৰ মাজতে এটা প্ৰশ্ন কেতিয়াবা নিজকে সোধাৰ প্ৰয়োজন হয়—

আমি আন ভাষা শিকি, আন ভাষাত কথা পাতি থাকোঁতে নিজৰ ভাষাটোক ক্ৰমাৎ আঁতৰাই পেলোৱা নাইতো?

এই প্ৰশ্নটো কাৰোবাক দোষাৰোপ কৰাৰ বাবে নহয়। ইংৰাজী বা হিন্দী কোৱাৰ বাবে কোনো অসমীয়া মানুহ কম অসমীয়া হৈ নাযায়।

প্ৰশ্নটো ইয়াতেই—যদি আমি নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ব্যৱহাৰ কৰাটো ক্ৰমাৎ কমাই দিওঁ, তেন্তে আমাৰ ভাষাটোৰ ভৱিষ্যৎ ক’ত?

ভাষা জনা আৰু ভাষা জীয়াই ৰখাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে

এটা ভাষা বুজি পোৱাটো আৰু সেই ভাষাটো দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰাটো একে কথা নহয়।বহু অসমীয়া মানুহে অসমীয়া ভাষা সুন্দৰকৈ বুজে আৰু ক’বও পাৰে। ঘৰত মা-দেউতা, ককা-আইতা অথবা নিজৰ গাঁৱৰ মানুহৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাত কথা পাতে। কিন্তু কিছুমান সামাজিক পৰিৱেশত ইংৰাজী বা আন ভাষাত কথা পাতিবলৈ অধিক স্বাচ্ছন্দ্য অনুভৱ কৰে। কেতিয়াবা ইংৰাজী ক’লে আধুনিক যেন লাগে। কেতিয়াবা আন ভাষাৰ প্ৰভাৱ আমাৰ বিনোদন, শিক্ষা আৰু সামাজিক পৰিৱেশৰ জৰিয়তে স্বাভাৱিকভাৱে আহি পৰে। আৰু কেতিয়াবা ই কেৱল অভ্যাস হৈ পৰে। ইয়াৰ কোনো এটাৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিক দোষী সাব্যস্ত কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু ইয়াতকৈও চিন্তনীয় এটা দৃশ্য আমি আমাৰ চাৰিওফালে দেখিবলৈ পাওঁ।

নিজৰ ভাষা ক’ব জানিও নিজৰ ভাষাত কথা ক’বলৈ সংকোচ কৰা কিছু লোক।

নিজৰ ভাষাত কথা ক’বলৈ কিয় সংকোচ কৰিব লাগে?

আজিৰ প্ৰজন্মৰ বহু শিশুক আমি দেখিবলৈ পাওঁ, যিয়ে অসমীয়া বুজে, অসমীয়া ক’বও পাৰে, কিন্তু আনৰ সন্মুখত অসমীয়া ভাষাত কথা ক’বলৈ কিবা এটা সংকোচ অনুভৱ কৰে। কোনোবাই বন্ধুৰ আগত অসমীয়া ক’বলৈ লাজ কৰে। কোনোবাই স্কুল বা চহৰৰ পৰিৱেশত অসমীয়া ক’লে নিজকে অলপ পৃথক যেন অনুভৱ কৰে। কোনোবাই ইংৰাজী বা আন ভাষাত কথা পাতিলেহে অধিক স্মাৰ্ট, আধুনিক অথবা গ্ৰহণযোগ্য যেন লাগে বুলি ভাবিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

এইখিনিতে ৰৈ আমি নিজকে এটা প্ৰশ্ন সোধা উচিত—

এটা শিশুৱে নিজৰ মাতৃভাষাত কথা ক’বলৈ কিয় লাজ পাব লাগে? এজন শিশুৱে যদি ইংৰাজী ভালকৈ কয়, আমি গৌৰৱ অনুভৱ কৰোঁ। আন ভাষা শিকিলে আমি উৎসাহ দিওঁ। কিন্তু একেটা শিশুৱে যদি অসমীয়া ভাষাত সাবলীলভাৱে কথা কয়, তেতিয়া আমি সেই কথাটোক একে ধৰণে উৎসাহ দিওঁনে?

এই প্ৰশ্নটো কেৱল শিশুৰ বাবে নহয়। ই আমাৰ সমাজৰ বাবেও।

কাৰণ শিশুৱে ভাষা কেৱল কিতাপৰ পৰা নিশিকে। শিশুৱে চাৰিওফালৰ মানুহক দেখি ভাষা শিকে। ঘৰত কোন ভাষাত কথা কোৱা হয়, মাক-দেউতাকে সন্তানৰ সৈতে কোন ভাষাত কথা পাতে, বন্ধুসকলে কোন ভাষাত কথা পাতে, সামাজিক মাধ্যমত কোন ভাষা অধিক দেখা যায়—এই সকলোবোৰে শিশুৰ ভাষাৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক গঢ় দিয়ে। আমি যদি শিশুক অসমীয়া ভাষা শিকাব বিচাৰোঁ, তেন্তে প্ৰথমে তেওঁলোকক অসমীয়া ভাষাত জীয়াই থকাৰ পৰিৱেশ দিব লাগিব।

ভাষাটো কেৱল “শিকা” বিষয় নহয়।

ভাষাটো “ব্যৱহাৰ কৰা” বিষয়।

আৰু তাতকৈও ডাঙৰ কথা, ভাষাটো “গৌৰৱেৰে কোৱা” বিষয়।

ভাষা বক্তাৰ মুখতহে জীয়াই থাকে, এটা ভাষা কেৱল দিৱস পালন কৰি, অনুষ্ঠান আয়োজন কৰি অথবা কিতাপৰ মাজত ৰাখি জীয়াই ৰাখিব নোৱাৰি। ভাষা তেতিয়াহে জীয়াই থাকে, যেতিয়া মানুহে সেই ভাষাত কথা পাতে।

মা-দেউতাই সন্তানৰ সৈতে কথা পাতে।

বন্ধুৱে বন্ধুৰ সৈতে কথা পাতে।

যুৱ প্ৰজন্মই নিজৰ হাঁহি, ধেমালি, অনুভৱ, প্ৰেম, অভিমান, চিন্তা আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ কথা নিজৰ ভাষাত প্ৰকাশ কৰে।

অসমীয়া ভাষা কেৱল পাঠ্যপুথিৰ বিষয় হৈ থাকিলে নহ’ব। ই আমাৰ জীৱনৰ স্বাভাৱিক অংশ হৈ থাকিব লাগিব।

ইংৰাজীয়ে আমাক শিক্ষা, চাকৰি, প্ৰযুক্তি আৰু বিশ্বৰ সৈতে যোগাযোগৰ সুযোগ দিয়ে।

হিন্দী বা আন ভাৰতীয় ভাষাই দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহৰ সৈতে যোগাযোগ সহজ কৰি তোলে।

প্ৰতিটো ভাষাৰ নিজস্ব গুৰুত্ব আছে।

কিন্তু অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে আন এক ধৰণৰ অনুভৱ।

ই আমাৰ ঘৰৰ ভাষা।

ই আমাৰ শৈশৱৰ ভাষা।

ই ককা-আইতাৰ মুখৰ সাধু, মাৰ মাত, বন্ধুৰ সৈতে কৰা ধেমালি, বিহুৰ গান, লোককথা, কবিতা, সাহিত্য আৰু অসংখ্য স্মৃতিৰ ভাষা।

এটা ভাষা কেৱল যোগাযোগৰ মাধ্যম নহয়। ই এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ সংস্কৃতি আৰু স্মৃতি কঢ়িয়াই লৈ যায়।

বিপদটো বহুভাষিকতাত নহয়

অসমৰ শক্তিৰ অন্যতম দিশেই হৈছে ইয়াৰ ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য। সেয়েহে আন ভাষা কোৱাৰ বাবে অসমীয়া ভাষা বিপদত পৰে বুলি কোৱাটো সঠিক নহ’ব। প্ৰকৃত চিন্তাৰ বিষয়টো তেতিয়াহে হয়, যেতিয়া নিজৰ ভাষাটোক আমি নিজেই কম গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰোঁ।

যেতিয়া অসমীয়া ভাষাত কথা পাতিবলৈ সংকোচ অনুভৱ হয়। যেতিয়া শিশুৱে নিজৰ ভাষাত কথা ক’বলৈ ভয় বা লাজ অনুভৱ কৰে। যেতিয়া বন্ধুৰ সৈতে অসমীয়া কোৱাৰ সলনি আন ভাষা বাছি লোৱাটো অভ্যাস হৈ পৰে। যেতিয়া নিজৰ সন্তানৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাত কথা পতাৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ নকৰোঁ। যেতিয়া অসমীয়া ভাষা কেৱল ঘৰ, গাঁও অথবা বিশেষ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ পৰে। এটা ভাষা এদিনতে হেৰাই নাযায়। ই ক্ৰমাৎ কম ব্যৱহাৰৰ মাজেৰে দুৰ্বল হৈ পৰে। প্ৰথমে কথা-বতৰাত কমে। তাৰ পাছত ঘৰৰ বাহিৰত কমে। এটা সময়ত শিশুৰ সৈতে কমে। আৰু এদিন হয়তো এটা প্ৰজন্মই ভাষাটো বুজিব, কিন্তু সাবলীলভাৱে ক’ব নোৱাৰিব। সেই সম্ভাৱনাটোৱেই আটাইতকৈ চিন্তনীয়।

নতুন প্ৰজন্মৰ হাতত আছে নতুন সম্ভাৱনা

আজিৰ প্ৰজন্মৰ হাতত ভাষাটোক নতুন ৰূপত আগুৱাই নিয়াৰ অভূতপূৰ্ব সুযোগ আছে। ছ’চিয়েল মিডিয়া, ইউটিউব, পডকাষ্ট, ৰীল, ব্লগ আৰু বিভিন্ন ডিজিটেল প্লেটফৰ্মে অসমীয়া ভাষাৰ বাবে এক বিশাল মঞ্চ সৃষ্টি কৰিছে। এটা অসমীয়া ৰীল হাজাৰ হাজাৰ মানুহে চাব পাৰে। এটা অসমীয়া গান অসমৰ বাহিৰতো শুনিব পাৰে। এটা অসমীয়া পডকাষ্ট পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত থকা অসমীয়া লোকৰ ওচৰলৈ যাব পাৰে। এটা অসমীয়া লেখাই নতুন প্ৰজন্মক নিজৰ ভাষাত পঢ়িবলৈ আগ্ৰহী কৰিব পাৰে। সেয়ে ভাষা সংৰক্ষণৰ দায়িত্ব কেৱল সাহিত্যিক বা শিক্ষাবিদৰ নহয়। এজন সাধাৰণ ছ’চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীৰো ইয়াত ভূমিকা আছে।

আমি কি লিখোঁ, কি শুনোঁ, কি শ্বেয়াৰ কৰোঁ আৰু কোন ভাষাত নিজৰ কথা প্ৰকাশ কৰোঁ—এই সৰু সৰু সিদ্ধান্তবোৰেও ভাষাটোৰ ডিজিটেল উপস্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰে।

আধুনিক হ’বলৈ নিজৰ ভাষা এৰিব লাগেনে?

এইটো হয়তো আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন।

আধুনিক হোৱা মানে নিজৰ ভাষা পাহৰি যোৱা নহয়। বিশ্বৰ সৈতে খোজ মিলোৱা মানে নিজৰ শিপাৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নহয়। এজন মানুহে ইংৰাজীত পেছাগত কাম কৰিব পাৰে, হিন্দীত চিনেমা চাব পাৰে, আন ভাষা শিকিব পাৰে আৰু একে সময়তে নিজৰ বন্ধু-বান্ধৱী আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাত কথা পাতিব পাৰে। ইয়াৰ মাজত কোনো বিৰোধ নাই। আমাৰ লক্ষ্য হ’ব লাগে নতুন ভাষা যোগ কৰা, নিজৰ ভাষা বাদ দিয়া নহয়।

কথাটো আৰম্ভ হয় সৰু সৰু সিদ্ধান্তৰ পৰা

অসমীয়া ভাষা জীয়াই ৰখাৰ বাবে সদায় ডাঙৰ আন্দোলন বা ডাঙৰ অভিযানৰ প্ৰয়োজন নহয়।

ই আৰম্ভ হ’ব পাৰে একেবাৰে সৰু কথাৰ পৰা।

সন্তানৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাত কথা পাতক।

শিশুৱে অসমীয়া ক’লে তেওঁলোকক শুধৰাই দিয়াৰ সলনি উৎসাহ দিয়ক।

বন্ধুৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাত কথা পাতিবলৈ সংকোচ নকৰক।

অসমীয়া কিতাপ পঢ়ক।

অসমীয়া গান শুনক।

অসমীয়া ভাষাত সামাজিক মাধ্যমত লিখক।

অসমীয়া বিষয়বস্তু সৃষ্টি কৰা লোকসকলক উৎসাহ দিয়ক।

ঘৰত শিশুৱে কেৱল অসমীয়া ভাষা ‘শিকক’ বুলি নহয়, অসমীয়া ভাষা ‘জীয়াই থাকক’।

সকলো ভাষাক সন্মান কৰক, কিন্তু নিজৰ শিপা নাপাহৰিব

আন ভাষাক সন্মান কৰা আৰু নিজৰ ভাষাক ভালপোৱা—এই দুয়োটা একেলগে সম্ভৱ।

আমি যিমান ভাষা শিকিব পাৰোঁ, সিমান ভাষা শিকিব পাৰোঁ। বিশ্বৰ সৈতে যোগাযোগৰ বাবে ইংৰাজী ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰোঁ। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহৰ সৈতে যোগাযোগৰ বাবে আন ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰোঁ।কিন্তু নিজৰ ভাষাটোক কেতিয়াও এনেকুৱা এটা ভাষা কৰি তুলিব নালাগে, যিটো আমি কেৱল ‘পৰিচয়’ হিচাপে বহন কৰোঁ, কিন্তু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ নকৰোঁ। সকলো ভাষাক সন্মান কৰক। সকলো ভাষাৰ পৰা শিকক। কিন্তু নিজৰ ভাষাক পাহৰি নাযাব। কাৰণ নিজৰ ভাষা হেৰুৱালে কেৱল কেইটামান শব্দ হেৰাই নাযায়। হেৰাই যাব পাৰে কিছুমান সাধু, কিছুমান লোকগীত, কিছুমান প্ৰকাশভংগী, কিছুমান পাৰিবাৰিক স্মৃতি আৰু এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ যোৱা এক সাংস্কৃতিক সংযোগ।

শেষত প্ৰশ্নটো আমাৰ নিজৰ

অসমীয়া ভাষাক কোনে ৰক্ষা কৰিব?

চৰকাৰ?

বিদ্যালয়?

সাহিত্যিক?

সাংস্কৃতিক সংগঠন?

নিশ্চয়, সকলোৰে ভূমিকা আছে।

কিন্তু আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূমিকা হয়তো আমাৰ নিজৰ।

আমি ঘৰত কোন ভাষাত কথা পাতোঁ?

আমি সন্তানক কোন ভাষাত মাতোঁ?

বন্ধুৰ সৈতে কোন ভাষাত ? সামাজিক মাধ্যমত কোন ভাষাত নিজৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰোঁ?

আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নটো—আমাৰ শিশুৱে নিজৰ ভাষাত কথা কওঁতে কিয় সংকোচ অনুভৱ কৰিব লাগে?

এই সৰু সৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰেই হয়তো অসমীয়া ভাষাৰ ভৱিষ্যতৰ এটা ডাঙৰ ছবি দেখুৱাব।

এটা ভাষা হঠাতে এদিন হেৰাই নাযায়।

কেতিয়াবা ই লাহে লাহে নীৰৱ হৈ পৰে।

এটা কথা-বতৰাৰ পৰা আন এটালৈ।

এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ।

সেয়েহে এতিয়াই সময়—নিজৰ ভাষাক কেৱল গৌৰৱৰ বিষয় হিচাপে নহয়, দৈনন্দিন জীৱনৰ অংশ হিচাপে জীয়াই ৰখাৰ।

আন ভাষা শিকক। আন ভাষাত কথা পাতক। পৃথিৱীৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰক। কিন্তু নিজৰ শিপাৰ ভাষাটো পাহৰি নাযাব।

কাৰণ পৃথিৱীৰ যিকোনো প্ৰান্তলৈ গ’লেও, নিজৰ ভাষাই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে—

আমি ক’ৰ পৰা আহিছোঁ।