কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা এআইয়ে আমাৰ জীৱন বহু দিশত সহজ কৰি তুলিছে। ছবি সৃষ্টি, ভিডিঅ’ সম্পাদনা, কণ্ঠস্বৰ সৃষ্টি কৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শিক্ষা আৰু ব্যৱসায়লৈকে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। কিন্তু এই একেটা প্ৰযুক্তিৰ অপব্যৱহাৰে এতিয়া এক নতুন ধৰণৰ চাইবাৰ ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে। ডিপফেক হৈছে ইয়াৰ অন্যতম ভয়ংকৰ উদাহৰণ। কাৰোবাৰ মুখ, কণ্ঠস্বৰ বা শৰীৰৰ ভংগীমা ব্যৱহাৰ কৰি এনে ভুৱা ছবি, ভিডিঅ’ বা শব্দ ৰেকৰ্ডিং তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, যিটো প্ৰথম দৃষ্টিত সম্পূৰ্ণ বাস্তৱ যেন লাগে।

শেহতীয়াকৈ অভিনেত্ৰী জাহ্নৱী কাপুৰক লৈ এটা কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰে সলনি কৰা ভিডিঅ’ সামাজিক মাধ্যমত ভাইৰেল হোৱাৰ পিছত বিষয়টো পুনৰ চৰ্চালৈ আহিছে। ‘দেৱৰা: পাৰ্ট ১’ৰ ‘চুট্টামল্লে’ গীতৰ দৃশ্য ব্যৱহাৰ কৰি অভিনেত্ৰীগৰাকীৰ এটা আপত্তিজনক আৰু বিকৃত ৰূপ দেখুওৱা হৈছিল। ঘটনাটোক লৈ জুনিয়ৰ এন টি আৰকে ধৰি কেইবাগৰাকীও জনপ্ৰিয় ব্যক্তিয়ে তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিছে আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ এনে অপব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিছে।

এই ঘটনাই এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে—যেতিয়া কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই এজন ব্যক্তিৰ মুখ আৰু কণ্ঠস্বৰ ইমান বাস্তৱসদৃশভাৱে নকল কৰিব পাৰে, তেতিয়া আমি কেনেকৈ বুজিম কোনটো সত্য আৰু কোনটো মিছা?

ডিপফেক আচলতে কি?

ডিপফেক হৈছে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু যন্ত্ৰ-শিক্ষণ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি সৃষ্টি কৰা এনে ডিজিটেল সমল, য’ত কোনো ব্যক্তিক এনে কথা কোৱা বা কাম কৰা যেন দেখুওৱা হয়, যিটো তেওঁ বাস্তৱত কৰা নাছিল। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই ইণ্টাৰনেটত উপলব্ধ কাৰোবাৰ ছবি, ভিডিঅ’ আৰু কণ্ঠস্বৰৰ ৰেকৰ্ডিং বিশ্লেষণ কৰি সেই ব্যক্তিৰ মুখ আৰু কণ্ঠস্বৰৰ অনুকৰণ কৰিব পাৰে।

এই প্ৰযুক্তি সৃষ্টিশীল কাম বা মনোৰঞ্জনৰ ক্ষেত্ৰত অনুমতি লৈ ব্যৱহাৰ কৰিলে উপযোগী হ’ব পাৰে। কিন্তু কাৰোবাৰ অনুমতি অবিহনে তেওঁৰ পৰিচয় ব্যৱহাৰ কৰি ভুৱা সমল সৃষ্টি কৰিলে ই ব্যক্তিগত গোপনীয়তা উলংঘন, হয়ৰানি, মানহানি বা প্ৰৱঞ্চনাৰ ৰূপ ল’ব পাৰে।

কেৱল জনপ্ৰিয় ব্যক্তিয়েই নহয়, সাধাৰণ মানুহো লক্ষ্য হ’ব পাৰে

জনপ্ৰিয় ব্যক্তিসকলৰ ছবি আৰু ভিডিঅ’ অনলাইনত সহজে উপলব্ধ হোৱা বাবে তেওঁলোক ডিপফেকৰ সহজ লক্ষ্য হৈ পৰিছে। কিন্তু এই বিপদ কেৱল জনপ্ৰিয় ব্যক্তিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। সাধাৰণ সামাজিক মাধ্যম ব্যৱহাৰকাৰীৰ ছবিও ব্যৱহাৰ কৰি ভুৱা একাউণ্ট, বিকৃত ছবি বা ভুৱা ভিডিঅ’ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। একেদৰে কণ্ঠস্বৰ নকল কৰাৰ প্ৰযুক্তিৰ জৰিয়তে কাৰোবাৰ কণ্ঠস্বৰ অনুকৰণ কৰি ফোন কল বা শব্দ বাৰ্তাৰ জৰিয়তে মানুহক বিশ্বাস কৰাব পাৰি।

অৰ্থাৎ, আপোনাৰ মুখ বা কণ্ঠস্বৰ অনলাইনত থাকিলেই সেইবোৰৰ অপব্যৱহাৰৰ সম্ভাৱনা সম্পূৰ্ণৰূপে নুই কৰিব নোৱাৰি।

জনপ্ৰিয় ব্যক্তিৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰি আৰ্থিক প্ৰৱঞ্চনা

ডিপফেকৰ আন এটা বিপজ্জনক ব্যৱহাৰ হৈছে ভুৱা জনপ্ৰিয় ব্যক্তি সমৰ্থন। সামাজিক মাধ্যমত কেতিয়াবা কোনো জনপ্ৰিয় অভিনেতা, ব্যৱসায়ী বা ৰাজহুৱা ব্যক্তিক কোনো বিনিয়োগ আঁচনি, ক্ৰিপ্ট’কাৰেন্সী, ঋণ বা সামগ্ৰীৰ প্ৰচাৰ কৰা যেন দেখুওৱা ভুৱা ভিডিঅ’ দেখা যায়। ভিডিঅ’টোত জনপ্ৰিয় ব্যক্তিজনৰ মুখ আৰু কণ্ঠস্বৰ থকাৰ বাবে বহুতে ইয়াক সত্য বুলি বিশ্বাস কৰিব পাৰে। কিন্তু সেই সংযোগত ক্লিক কৰাৰ পিছত ভুৱা ৱেবছাইটলৈ লৈ গৈ ব্যক্তিগত তথ্য, বেংকৰ তথ্য বা টকা বিচৰা হ’ব পাৰে।

সেয়েহে কোনো জনপ্ৰিয় ব্যক্তিৰ মুখ দেখিলেই কোনো বিনিয়োগ বা অফাৰ সত্য বুলি ধৰি লোৱা উচিত নহয়।

কণ্ঠস্বৰ নকল: কেৱল মুখ নহয়, কণ্ঠস্বৰো নকল কৰিব পাৰি

ডিপফেক এতিয়া কেৱল ভিডিঅ’ৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ কণ্ঠস্বৰ নকল কৰা প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এজন ব্যক্তিৰ কণ্ঠস্বৰো নকল কৰিব পাৰি।

কোনো প্ৰৱঞ্চকে পৰিয়ালৰ সদস্য, বন্ধু বা চিনাকি ব্যক্তিৰ দৰে শুনা কণ্ঠস্বৰ সৃষ্টি কৰি জৰুৰী পৰিস্থিতিৰ কথা কৈ টকা বিচাৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনোবাই আপোনাক ফোন কৰি, “মই বিপদত পৰিছোঁ, এতিয়াই টকা পঠিয়াব লাগিব” বুলি ক’ব পাৰে। কণ্ঠস্বৰ পৰিচিত যেন লাগিলেও সেয়া বাস্তৱ ব্যক্তিজনেই ফোন কৰিছে বুলি নিশ্চিত নহ’ব পাৰে।

সেয়েহে এনে পৰিস্থিতিত ফোন কাটি পৰিচিত ব্যক্তিজনৰ নিজা নম্বৰত পুনৰ ফোন কৰি কথাটো নিশ্চিত হোৱা উচিত।

ডিপফেক চিনাক্ত কৰাৰ কেইটামান উপায়

প্ৰতিটো ডিপফেক চিনাক্ত কৰাৰ বাবে এটা নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি নাই। তথাপিও কিছু বিষয় লক্ষ্য কৰিলে সন্দেহজনক সমল চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।

উৎস পৰীক্ষা কৰক

ভিডিঅ’টো প্ৰথমে কোনে প্ৰকাশ কৰিছে? সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিজনৰ সত্যাপন কৰা সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত সেই বিষয়ে কোনো প্ৰকাশ আছে নেকি চাওক।

মুখৰ গতিবিধি লক্ষ্য কৰক

মুখৰ অভিব্যক্তি, চকুৰ গতিবিধি বা মুখৰ অন্যান্য অংগৰ চলন অস্বাভাৱিক নেকি লক্ষ্য কৰক।

ওঁঠৰ সৈতে কণ্ঠস্বৰৰ মিল পৰীক্ষা কৰক

কথা কোৱা আৰু মুখৰ বিশেষকৈ ওঁঠৰ গতিবিধিৰ মাজত সামঞ্জস্য আছে নেকি চাওক।

কণ্ঠস্বৰ লক্ষ্য কৰক

কণ্ঠস্বৰত অস্বাভাৱিক বিৰতি, যান্ত্ৰিক ধৰণৰ শব্দ বা উচ্চাৰণৰ সমস্যা আছে নেকি মন দি শুনক।

পটভূমি লক্ষ্য কৰক

ছবিখনৰ পটভূমি, হাত, আঙুলি, ছাঁ বা আন বস্তুবোৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিকৃত হৈ আছে নেকি চাওক।

অন্য উৎসত নিশ্চিত কৰক

কোনো জনপ্ৰিয় ব্যক্তি বা ৰাজহুৱা ব্যক্তিক লৈ ডাঙৰ দাবী থাকিলে বিশ্বাসযোগ্য সংবাদ মাধ্যম বা ব্যক্তিজনৰ সত্যাপন কৰা সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত তথ্যটো বিচাৰি চাওক।

ভাইৰেল বুলি বিশ্বাস নকৰিব

ডিপফেকৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তি হৈছে ইয়াৰ দ্ৰুত প্ৰসাৰ। এটা চাঞ্চল্যকৰ ভিডিঅ’ মানুহে সত্যতা পৰীক্ষা নকৰাকৈ ভাগ-বতৰা কৰিলে কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে হাজাৰ হাজাৰ মানুহৰ ওচৰ পাব পাৰে। এবাৰ ভাইৰেল হৈ যোৱাৰ পিছত ভুৱা সমল সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই পেলোৱাটোও কঠিন হৈ পৰে। সেয়েহে কোনো সন্দেহজনক ভিডিঅ’ পোৱাৰ পিছত ভাগ-বতৰা কৰাৰ আগতে নিজকে কেইটামান প্ৰশ্ন সোধক—

- ভিডিঅ’টোৰ মূল উৎস কি?

- সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিজনে বিষয়টো নিশ্চিত কৰিছে নেকি?

- বিশ্বাসযোগ্য সংবাদ মাধ্যমে এই বিষয়ে প্ৰকাশ কৰিছে নেকি?

- ভিডিঅ’টো সম্পাদনা বা কৃত্ৰিমভাৱে সলনি কৰা হ’ব পাৰে নেকি?

- ভিডিঅ’টো ভাগ-বতৰা কৰিলে কাৰোবাৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে নেকি?

সন্দেহ থাকিলে ভাগ-বতৰা নকৰাটোৱেই আটাইতকৈ নিৰাপদ সিদ্ধান্ত।

ভুক্তভোগী হ’লে কি কৰিব?

যদি কোনো ব্যক্তিৰ ছবি, ভিডিঅ’ বা কণ্ঠস্বৰ অনুমতি অবিহনে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে প্ৰথমে প্ৰমাণ সংৰক্ষণ কৰা উচিত। পৰ্দাৰ ছবি, ভিডিঅ’ৰ সংযোগ, একাউণ্টৰ তথ্য আৰু বাৰ্তা আদি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব লাগে। ভাৰতত চাইবাৰ প্ৰৱঞ্চনাৰ ক্ষেত্ৰত ১৯৩০ নম্বৰত চাইবাৰ অপৰাধ সহায়তা সেৱাত যোগাযোগ কৰিব পাৰি। ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ অপৰাধ প্ৰতিবেদন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ জৰিয়তেও অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰি।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা সমস্যা নহয়, সমস্যাটো হৈছে ইয়াৰ অপব্যৱহাৰ

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা নিজে কোনো সমস্যা নহয়। সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে ই শিক্ষা, স্বাস্থ্য, মনোৰঞ্জন, ব্যৱসায় আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নতুন সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। সমস্যা তেতিয়াই হয়, যেতিয়া এই প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি কাৰোবাৰ ব্যক্তিগত গোপনীয়তা, সন্মান, পৰিচয় বা আৰ্থিক সুৰক্ষাৰ ক্ষতি কৰা হয়। জাহ্নৱী কাপুৰক লৈ শেহতীয়া কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰে সলনি কৰা ভিডিঅ’ক কেন্দ্ৰ কৰি জনপ্ৰিয় ব্যক্তিসকলে যি প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিছে, সেয়া কেৱল চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বিষয় নহয়। ই ডিজিটেল জগতত আমি সকলোৱে সন্মুখীন হ’ব পৰা এক বৃহৎ সমস্যাৰ ইংগিত।

কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা যিমান উন্নত হ’ব, ডিজিটেল সজাগতা আৰু দায়িত্বশীল সামাজিক মাধ্যম ব্যৱহাৰ সিমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিব।

সেয়ে পৰৱৰ্তী বাৰ কোনো চাঞ্চল্যকৰ ভিডিঅ’ দেখিলে কেৱল চকুৰে দেখা কথাটো বিশ্বাস নকৰিব। মুখটো বাস্তৱ যেন লাগিব পাৰে, কণ্ঠস্বৰটো চিনাকি যেন লাগিব পাৰে, আনকি ভিডিঅ’টোও সম্পূৰ্ণ বাস্তৱ যেন লাগিব পাৰে। কিন্তু সেইটো সঁচা বুলি নিশ্চিত হ’বলৈ তথ্যটো পৰীক্ষা আৰু নিশ্চিত কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।