ক’লা মূৰ আৰু ডিঙিৰ বাবে সহজেই চিনাক্ত কৰিব পৰা 'Black-Necked Crane' লাডাখৰ ৰাজ্যিক পক্ষী। স্থানীয় লোকবিশ্বাসতো এই পক্ষীক সৌভাগ্যৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। লাডাখত ইয়াক ‘Cha Thung-Thung’ নামেৰেও জনা যায়।কিন্তু এই পক্ষী কেৱল সৌন্দৰ্য আৰু স্থানীয় বিশ্বাসৰ সৈতে জড়িত নহয়। পৃথিৱীৰ ১৫টা প্ৰজাতিৰ ভিতৰত Black-Necked Crane অত্যন্ত উচ্চ বংশবৃদ্ধি আৰু জীৱন-ধাৰণ কৰিব পাৰে। এই বিশেষ ক্ষমতাই ইয়াক পৃথিৱীৰ অনন্য পক্ষী হিচাপে পৰিগণিত কৰিছে।

৪,০০০ মিটাৰতকৈও অধিক উচ্চতাত বাসস্থান

লাডাখৰ Changthang Cold Desert Wildlife Sanctuary-ৰ Tso Kar আৰু Hanle আদি উচ্চ-ভূমিৰ জলাভূমি Black-Necked Crane-ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰজননস্থলী। এই জলাভূমিসমূহৰ কিছুমান সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৪,০০০ মিটাৰতকৈও অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত।ভাৰতৰ ভিতৰত লাডাখেই একমাত্ৰ অঞ্চল, য’ত এই সাৰসে প্ৰজনন কৰে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত এই পক্ষীবোৰ লাডাখৰ এই উচ্চ-ভূমিৰ জলাভূমিলৈ উভতি আহে, বাহ সাজে আৰু পোৱালি ডাঙৰ কৰে।

কিন্তু কিমান সুৰক্ষিত এই বিৰল পক্ষী?

Black-Necked Crane-ৰ সংখ্যা এতিয়াও উদ্বেগজনকভাৱে সীমিত। ভাৰত, ভূটান, চীন আৰু নেপালত মিলি বিশ্বজুৰি ইয়াৰ সংখ্যা প্ৰায় ১৬,০০০ বুলি ধৰা হয়। এই পক্ষী সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ভূটানৰ Phobjikha Valley বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। প্ৰতি বছৰে Black-Necked Crane-ৰ আগমনক কেন্দ্ৰ কৰি তাত 'Crane Festival' অনুষ্ঠিত হয়। এতিয়া লাডাখেও এই পথ অনুসৰণ কৰি পক্ষী সংৰক্ষণৰ প্ৰতি জনসচেতনতা বৃদ্ধিৰ এক নতুন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে।

লাডাখত প্ৰথম Black-Necked Crane Festival

১১ৰ পৰা ১৪ আগষ্টলৈ Leh, Tso Kar আৰু Hanleত অনুষ্ঠিত হয় ভাৰতৰ প্ৰথম Black-Necked Crane Festival। এই উৎসৱ কেৱল এটা বিৰল পক্ষীক উদযাপন কৰাৰ অনুষ্ঠান নাছিল। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য আছিল Black-Necked Crane-ৰ লগতে ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল জলাভূমি, ঘাঁহনি আৰু উচ্চ-ভূমিৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা মানুহৰ মাজলৈ লৈ যোৱা।উল্লেখ কৰে যে পক্ষীক সুৰক্ষা দিয়াৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াৰ বাসস্থান হিচাপে থকা জলাভূমি, ঘাঁহনি আৰু উচ্চ-ভূমিৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰক সুৰক্ষা দিয়া। উৎসৱৰ জৰিয়তে বন্যপ্ৰাণী ফটোগ্ৰাফী, স্থানীয় হস্তশিল্প আৰু সংৰক্ষণৰ সৈতে জড়িত বহনক্ষম জীৱিকাৰ সুযোগসমূহকো উৎসাহিত কৰা হয়।

কিন্তু প্ৰশ্নটো হ’ল, এটা অঞ্চলত ইমান সন্মান লাভ কৰা এই পক্ষীৰ বাবে পৃথক উৎসৱৰ প্ৰয়োজন কিয় হ’ল?

একাধিক ভাবুকিৰ সন্মুখীন 'Black-Necked Crane'

উচ্চ-ভূমিৰ এই পক্ষীটোৰ প্ৰজননস্থলী বিভিন্ন ধৰণৰ মানৱীয় আৰু প্ৰাকৃতিক ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছে। বনৰীয়া বা পথৰ কুকুৰ, অতিমাত্ৰা পশুচৰণ, পৰ্যটকৰ চলাচল আৰু প্ৰজননকালত হোৱা অন্যান্য ব্যাঘাতে এই পক্ষীৰ প্ৰজননত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। বাহ আৰু পোৱালিৰ ওচৰত অধিক মানৱীয় উপস্থিতি বা যান-বাহনৰ চলাচলৰ ফলতো সিহঁতৰ স্বাভাৱিক আচৰণ ব্যাহত হ’ব পাৰে।

সেয়ে কেৱল উৎসৱ আয়োজন কৰিলেই এই বিৰল পক্ষীটো সুৰক্ষিত নহ’ব।

প্ৰকৃত সংৰক্ষণৰ বাবে কি কৰিব লাগিব?

Black-Necked Crane-ৰ প্ৰজননস্থলী সুৰক্ষিত কৰিবলৈ কেইবাটাও ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।

- প্ৰজননকালত বাহ থকা জলাভূমিৰ পৰা যান-বাহন, পৰ্যটক আৰু ফটোগ্ৰাফাৰক নিৰাপদ দূৰত্বত ৰখা।

- সক্ৰিয় বাহ থকা অঞ্চলৰ ওচৰত ড্ৰোন উৰুৱাত নিষেধাজ্ঞা বা কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।

- পোৱালি জন্মৰ আগতেই পথৰ আৰু বনৰীয়া কুকুৰক প্ৰজননস্থলীৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা।

- সক্ৰিয় বাহৰ আশে-পাশে সাময়িকভাৱে পশুচৰণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু স্থানীয় পশুপালকসকলৰ সৈতে সমন্বয় সাধন কৰা।

- গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰজনন জলাভূমিৰ ওচৰত নিৰ্মাণকাৰ্য আৰু অন্যান্য ব্যাঘাত সৃষ্টি কৰা কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।

- ভাৰত, ভূটান, চীন আৰু নেপালৰ মাজত তথ্য আৰু গৱেষণাৰ আদান-প্ৰদান বৃদ্ধি কৰা, যাতে সমগ্ৰ বিচৰণ-অঞ্চলজুৰি ভাবুকিসমূহ চিনাক্ত আৰু নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়।

উৎসৱতকৈ ডাঙৰ দায়িত্ব সংৰক্ষণৰ

Black-Necked Crane কেৱল লাডাখৰ এটা ৰাজ্যিক পক্ষী নহয়। ই হিমালয়ৰ উচ্চ-ভূমিৰ এক বিশেষ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰো প্ৰতীক। এই পক্ষী যি জলাভূমি আৰু ঘাঁহনিত বংশবৃদ্ধি কৰে, সেই বাসস্থান সুৰক্ষিত হৈ থাকিলেহে এই পক্ষী ভৱিষ্যতে সুৰক্ষিত থাকিব। এটা উৎসৱে মানুহৰ মাজত সচেতনতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে, কিন্তু এটা বিৰল পক্ষীক প্ৰকৃততে ৰক্ষা কৰিবলৈ মাটিৰ ওপৰত সংৰক্ষণমূলক পদক্ষেপ, স্থানীয় লোকৰ সহযোগিতা আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনা অতি প্ৰয়োজন। লাডাখৰ আকাশত প্ৰতি বছৰে উভতি অহা এই বিৰল পক্ষী যেন ভৱিষ্যতেও নিজৰ প্ৰজননভূমিলৈ উভতি আহিব পাৰে, সেই দায়িত্ব কেৱল চৰকাৰ বা সংৰক্ষণবিদৰ নহয়। প্ৰকৃতিৰ সৈতে আমাৰ সম্পৰ্ক আৰু দায়িত্বৰ কথাও ই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে।