লীলা ৰয়, ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন, নাৰী শিক্ষা আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখযোগ্য নাম। স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু নাৰীবাদী চিন্তাবিদ হিচাপে তেওঁ নিজৰ সমগ্ৰ জীৱন দেশসেৱা, সমতা আৰু নাৰী মুক্তিৰ আদৰ্শত উৎসৰ্গা কৰিছিল।যাৰ বিষয়ে হয়তো বহুতো লোকে নাজানে।তেওঁ আছিল এক প্ৰগতিশীল বাওঁপন্থী চিন্তাধাৰাৰ সমৰ্থক আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী।

শৈশৱ আৰু শিক্ষা

লীলা ৰয়ৰ জন্ম গোৱালপাৰাত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গিৰিশ চন্দ্ৰ নাগ আছিল এজন ডেপুটি মেজিষ্ট্ৰেট আৰু মাতৃ কুঞ্জলতা নাগ। শৈশৱৰ পৰাই তেওঁ শিক্ষা, সমাজসেৱা আৰু ন্যায়বোধৰ পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হয়। মেধাৱী ছাত্ৰী হিচাপে তেওঁ উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰি সমাজ সংস্কাৰৰ পথ বাচি লয়।

নাৰী শিক্ষা আৰু সমাজ সংস্কাৰত অৱদান

তেওঁ ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম মহিলা ছাত্ৰী আছিল।ঢাকাত দ্বিতীয়খন ছোৱালীৰ বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰি ছোৱালীৰ বাবে সামাজিক কাম আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত লীলা ৰায়ে বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল। বিগত বছৰবোৰত, তেওঁ মহিলাসকলৰ বাবে কেইবাখনো বিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।

লীলা ৰয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে কেৱল ৰাজনৈতিক স্বাধীনতাই যথেষ্ট নহয়, নাৰীসকলৰ শিক্ষা, আত্মনির্ভৰতা আৰু সামাজিক মৰ্যাদা নিশ্চিত নকৰিলে প্রকৃত স্বাধীনতা অসম্পূৰ্ণ হৈ থাকিব। সেই উদ্দেশ্যে তেওঁ মহিলাসকলৰ শিক্ষা আৰু নেতৃত্ব বিকাশৰ বাবে একাধিক শিক্ষানুষ্ঠান আৰু সংগঠন গঢ়ি তোলে।সেই সময়ত যেতিয়া সমাজত নাৰীৰ ভূমিকা ঘৰৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ বুলি ধৰা হৈছিল, তেতিয়া লীলা ৰয়ে মহিলাসকলক ৰাজনীতি, সমাজসেৱা, আন্দোলন আৰু বৌদ্ধিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।

স্বাধীনতা আন্দোলনত ভূমিকা

ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত লীলা ৰায়ৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। তেওঁ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে সক্ৰিয়ভাৱে আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু বহু সময় কাৰাবাসো ভোগ কৰিছিল। নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ সৈতে তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কে তেওঁৰ সাহসী আৰু জাতীয়তাবাদী মনোভাৱক প্ৰতিফলিত কৰে।স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ লগতে তেওঁ ধৰ্মনিৰপেক্ষতা, সামাজিক সংস্কাৰ আৰু সমতাৰ পক্ষে দৃঢ়ভাৱে মাত মাতি গৈছিল।

১৯৪১ চনত ঢাকাত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ গুৰুতৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত তেতিয়াৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বসুৰ সৈতে তেওঁ ইউনিটি ব’ৰ্ড আৰু নেচনেল চাৰ্ভিচ ব্ৰিগেড গঠন কৰিছিল। ১৯৪২ চনত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত লীলা ৰয় আৰু তেওঁৰ স্বামীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু তেওঁৰ আলোচনীখন বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ১৯৪৬ চনত মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ ভাৰতীয় সংবিধান সভালৈ নিৰ্বাচিত হয়।বিভাজনৰ সময়ত হোৱা হিংসাত তেওঁ নোয়াখালীত গান্ধী উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই তেওঁ এটা সাহায্য শিৱিৰ খুলিছিল আৰু মাত্ৰ ছয় দিনতে ৯০ মাইল খোজকাঢ়ি ৪০০ গৰাকী মহিলাক উদ্ধাৰ কৰিছিল। ভাৰত-বিভাজনৰ পিছত তেওঁ কলিকতাৰ নিঃস্ব আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাৰ ঘৰ চলোৱাত সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল আৰু পূৰ্ব বংগৰ পৰা অহা শৰণাৰ্থীক সহায় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।১৯৪৬-৪৭ চনৰ সময়ছোৱাত ৰয়ে নোয়াখালীত সোতৰটা সাহায্য শিবিৰ স্থাপন কৰিছিল।

লীলা ৰয় কেৱল এগৰাকী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী নহয়, তেওঁ আছিল নাৰী সশক্তিকৰণৰ এক পথপ্ৰদৰ্শক। ঔপনিৱেশিক শাসন আৰু পিতৃতান্ত্রিক সামাজিক বাধাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ সংগ্ৰাম আজিও অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস।

তেওঁ আমাক শিকায় যে সাহস, শিক্ষা আৰু দৃঢ় সংকল্পে সমাজত ইতিবাচক পৰিবৰ্তন আনিব পাৰে। নাৰী অধিকাৰ, শিক্ষা আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান ভাৰতৰ ইতিহাসত চিৰদিন উজলি থাকিব। ১৯৩১ চনত তেওঁ মহিলা লেখিকাৰ দ্বাৰা সম্পাদিত, পৰিচালিত আৰু সম্পূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়োৱা প্ৰথমখন আলোচনী 'জয়শ্ৰী' প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।আলোচনীখনৰ নামকৰণৰ পৰামৰ্শ দিয়া ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰকে ধৰি বহু বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে এই কাৰ্যক প্ৰশংসা কৰিছিল।

লীলা ৰয়ৰ জীৱন হৈছে ন্যায়, সমতা আৰু স্বাধীনতাৰ বাবে এক অবিৰাম সংগ্ৰামৰ কাহিনী। তেওঁ দেখুৱাই গৈছে যে এজন শিক্ষিত আৰু সচেতন ব্যক্তিয়ে সমাজ আৰু জাতিৰ ভবিষ্যৎ গঢ়াত কিমান ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। আজিও তেওঁৰ আদৰ্শ নতুন প্ৰজন্মৰ বাবে এক শক্তিশালী অনুপ্ৰেৰণা।